Onder water zwemmen: eisen, opbouw en veiligheid in de zwemles

Aquazuyd Academy • 17 november 2026

Een kind staat op de kant van het diepe bad. Het neemt een hap lucht, springt en verdwijnt onder water. Een paar tellen later moet het door een gat in een zeil zwemmen dat een stuk verderop hangt. Jij kijkt vanaf de kant mee en let op hoe het kind afzet, of het de ogen open heeft, of het rustig blijft en waar het bovenkomt.

Onder water zwemmen is een vast onderdeel van het Zwem-ABC. Als zwemleraar of zwemlerares moet je hier extra scherp zijn. Je leert kinderen iets wat ze veiliger maakt als ze onverwacht in het water vallen. Tegelijk kleeft er een risico aan het inhouden van je adem, en dat onderschatten veel mensen. Hieronder staan de eisen per diploma, een opbouw van de eerste keer kopje onder tot het gat in het zeil, en de veiligheidsregels die in elke les gelden.

Inhoudsopgave

Waarom onder water zwemmen in het Zwem-ABC zit

Wie onverwacht in het water valt, gaat meestal eerst kopje onder. Een kind dat nooit eerder kopje onder is geweest, schrikt, slikt water en weet niet meer waar boven is. Een kind dat geleerd heeft onder water te kijken, rustig te blijven en ergens doorheen te zwemmen, weet wat het moet doen. Het blijft rustig, zoekt waar boven is en komt boven op een plek waar het kan ademen.

In de zwemles draait onder water zwemmen daarom om oriëntatie: weten waar je bent, waar boven is en waar je veilig kunt bovenkomen. Denk aan een kind dat onder een vlot, een drijvende mat of een boot terechtkomt. Of aan een kind dat in een sloot valt en onder een steiger of tussen waterplanten terechtkomt. Elke oefening in je les kun je aan zo'n situatie koppelen.

Wat de diploma-eisen vragen

In de eisen van de Nationale Raad Zwemveiligheid (NRZ) komt onder water zwemmen bij alle drie de diploma's terug, en de eis wordt per diploma zwaarder:

  • Diploma A: het kind kan op verschillende manieren het water in gaan, zich onder water oriënteren en ergens doorheen zwemmen.
  • Diploma B: het kind kan vanaf de kant duiken, zich onder water oriënteren en ergens doorheen zwemmen.
  • Diploma C: het kind kan vanaf de kant duiken, zich onder water oriënteren, onder water ergens doorheen zwemmen en op een veilige plek bovenkomen.

Hoe dat er bij het afzwemmen uitziet, staat in het examenprogramma. In het standaard examenprogramma van de NRZ gaat een kind voor diploma A met een sprong van de kant te water (duiken heeft de voorkeur) en zwemt het zonder boven te komen door een gat in een verticaal hangend zeil op 3 meter van de kant. Voor B duikt het kind van de kant en ligt het gat op 6 meter. Bij C is dat ook een duik en een gat op 6 meter, en daarna zwemt het kind naar de oppervlakte, oriënteert het zich en komt het boven in een soort wak. Werkt jouw zwemschool met een maatwerkprogramma dat de NRZ heeft goedgekeurd, dan kunnen de proeven anders zijn. Vraag dus welk programma geldt en oefen precies die proef. Wat een kind verder per diploma moet kunnen, staat in onze blog over welke zwemdiploma's er zijn.

Bij C komt er dus een eis bij: op een veilige plek bovenkomen. Na het gat moet het kind zelf kunnen zien en kiezen waar het naar boven gaat.

Wat een kind eerst moet kunnen

Voordat je met afstanden onder water begint, moet een kind ontspannen met het gezicht in het water kunnen. Het blaast bellen, durft de ogen open te doen en raakt niet in paniek als er water over het hoofd komt. Lukt dat nog niet, dan is het te vroeg. Die eerste stappen, van mond in het water tot helemaal kopje onder, beschrijven we in onze blog over watergewenning bij kinderen.

Ga na of een kind dit kan:

  • Het gezicht in het water leggen en rustig door de neus of mond uitblazen.
  • Onder water de ogen open houden en iets op de bodem aanwijzen.
  • Zelf naar boven komen en weer ademen zonder te proesten.
  • Een paar tellen drijven op de buik met het gezicht in het water.

Rustig uitblazen is een belangrijke basis. Een kind dat de adem krampachtig vasthoudt, raakt gespannen en drijft omhoog. Een kind dat rustig een paar bellen laat ontsnappen, blijft ontspannen en blijft makkelijker onder.

De techniek: afzetten, glijden, zwemmen en bovenkomen

Onder water zwemmen bestaat uit vier delen. Als je ze los kunt benoemen, kun je ook gericht bijsturen.

Afzetten. Het kind zet zich af tegen de wand of gaat te water met een sprong of duik. Bij een afzet buigt het de knieën, zet beide voeten tegen de wand en duwt krachtig weg. Hoe beter de afzet, hoe minder het daarna hoeft te zwemmen.

Glijden. Na de afzet strekt het kind zich zo lang en smal mogelijk uit. De armen liggen gestrekt naast de oren, de handen op elkaar, het hoofd tussen de armen en de blik naar de bodem. In deze houding glijdt het een flink stuk zonder iets te doen. Kinderen die meteen gaan spartelen, verliezen die vaart. Na een duik in het diepe stuurt het kind met de handen en het hoofd naar horizontaal, zodat het niet te diep gaat.

Zwemmen. Zodra de vaart afneemt, maakt het kind een schoolslagbeweging. Onder water mag de armslag lang doorlopen, tot de handen bij de dijen zijn. Na een korte glijfase brengt het kind de handen dicht langs het lichaam terug naar voren en trekt het tegelijk de benen op. Als de armen weer gestrekt zijn, volgt de beenslag. Met deze slag komt een kind onder water verder dan met een crawlbeweging, en het kan er makkelijk mee bijsturen. Voor jonge kinderen is een gewone schoolslag met een lange armslag ook prima.

Bovenkomen. Het kind kijkt eerst omhoog, strekt een hand boven het hoofd en komt rustig naar boven. Zo ziet het of de weg vrij is en voelt het een obstakel met de hand in plaats van met het hoofd. Daarna ademt het uit en weer in, en zwemt het naar de kant of gaat het watertrappen.

Zo bouw je het op in vijf stappen

Reken voor onder water zwemmen op een reeks lessen. Werk van ondiep naar diep en van kort naar lang. Twijfelt een kind nog bij een stap, blijf daar dan. De volgende stap komt pas als de vorige vanzelf gaat.

  1. Onder water zijn in ondiep water. Op de bodem gaan zitten, elkaar onder water een hand geven, een voorwerp van de bodem pakken. Het kind kan altijd staan en zelf bovenkomen.
  2. Afzetten en glijden. Afzetten tegen de wand en glijden met het gezicht in het water. Aan de oppervlakte mag het kind tellen langs hoeveel tegels het glijdt. Onder water glijdt het naar een vast punt dat jij aanwijst.
  3. Korte afstand onder water zwemmen. In ondiep water door een hoepel, onder een drijvende stok door of tussen de benen van een ander kind door. De afstand is kort, een meter of twee.
  4. Naar het diepe. In het diepe springen en meteen een stukje onder water naar de kant of de trap zwemmen. Hier sta jij er vlak bij en houd je dit ene kind in het oog.
  5. De examenproef. Het kind gaat te water zoals het examenprogramma voorschrijft, zwemt onder water naar het gat, gaat erdoorheen en komt op de juiste plek boven. Bouw de afstand rustig op.

De meeste kinderen gaan sneller vooruit als ze vaak een kleine succeservaring hebben. Een kind dat drie keer achter elkaar het gat niet haalt, verliest vertrouwen. Leg het gat dan dichterbij en schuif het later weer op.

Werken met het zwemgat en het zeil

Het verticale zeil met een gat erin is voor veel kinderen het spannendste onderdeel van de zwemles. Je ziet het gat pas goed als je onder water kijkt, en wie te vroeg bovenkomt, stoot tegen het zeil. Met een paar tussenstappen maak je het minder spannend.

  • Begin dichtbij. Hang het gat eerst op korte afstand van de kant, bijvoorbeeld op anderhalve meter, en vergroot de afstand stap voor stap.
  • Laat het gat zien. Laat kinderen eerst vanaf de kant naar het gat kijken en daarna onder water, zonder dat ze erdoorheen hoeven. Zo weten ze hoe het eruitziet.
  • Rol het zeil deels op. Een zeil dat maar half in het water hangt, voelt minder als een muur. Kinderen kunnen eronderdoor of erdoorheen, en dat lukt ze snel.
  • Oefen het bovenkomen achter het zeil. Laat het kind na het gat nog een slag maken voordat het naar boven gaat. Zo komt het niet tegen de rand van het zeil omhoog.
  • Varieer de ingang. Laat het kind een voetsprong of een kopsprong maken, of zich vanaf de kant in het water laten zakken. Hoe meer manieren een kind heeft geoefend, hoe minder het op het examen voor verrassingen staat.

Merk je dat een kind echt bang is voor het zeil, druk dan niet door. Laat het een andere opdracht onder water doen en kom er later op terug. Angst die in deze fase ontstaat, neemt een kind mee naar de volgende lessen.

Veiligheid: nooit hyperventileren

Kinderen, en ook volwassenen, denken vaak dat ze verder onder water komen als ze vooraf een paar keer snel en diep ademhalen. Dat heet hyperventileren, en het is gevaarlijk.

De drang om te ademen ontstaat vooral door koolstofdioxide in het bloed. Wie hyperventileert, ademt veel koolstofdioxide uit. Onder water komt de ademprikkel daardoor later, terwijl het zuurstofgehalte in het bloed gewoon blijft dalen. Het lichaam geeft dus pas een signaal als het al te laat kan zijn. Extra zuurstof levert hyperventileren nauwelijks op. Het risico is dat iemand onder water het bewustzijn verliest zonder het zelf te merken. Dit heet ook wel shallow water blackout. Wie onder water het bewustzijn verliest en niet direct boven water wordt gehaald, kan verdrinken.

Wat betekent dit voor jouw les?

  • Laat kinderen voor het onder water zwemmen gewoon één keer rustig inademen. Geen reeks snelle, diepe ademhalingen.
  • Leg uit waarom. Ook kinderen begrijpen dat je lichaam je dan niet meer op tijd waarschuwt.
  • Organiseer geen wedstrijdjes wie het langst onder water blijft of wie het verst zwemt. Juist die wedstrijdjes verleiden tot hyperventileren en tot langer doorzetten dan goed is.
  • Kies een afstand die bij het kind past. Train niet op tijd.
  • Zie je dat een kind aan de kant snel en diep staat te ademen, grijp dan in en laat het eerst rustig worden.

Pijn aan de oren is een ander signaal om op te letten. Hoe dieper je gaat, hoe groter de druk op de oren. Laat een kind dat pijn aan de oren aangeeft niet verder naar beneden gaan en houd de oefening ondiep. Heeft een kind buisjes of een oorontsteking, volg dan het advies van de ouders of de arts.

Toezicht en organisatie in je les

Onder water zie je een kind slechter dan boven water. Lichtval, golfjes en andere kinderen maken het lastig. Organiseer je les daarom zo dat je bij deze oefening altijd zicht hebt op wie onder water is.

  • Eén kind tegelijk. Bij oefeningen in het diepe gaat er één kind tegelijk onder water. De rest wacht op de kant. Het volgende kind start pas als het vorige boven is en de kant heeft bereikt. Werk je met een tweede groep in het water, dan houdt een collega of toezichthouder die groep in het oog.
  • Jij staat waar je het kind ziet. Kies je plek zo dat je het hele traject kunt volgen, van de sprong tot het bovenkomen, en dat je meteen bij het kind kunt zijn. Vaak is dat aan de zijkant ter hoogte van het zeil, of in het water naast het zeil.
  • Tel mee. Schat vooraf in hoe lang een kind ongeveer onder water is. Komt het niet op het verwachte moment boven of beweegt het niet meer, wacht dan niet af en ga er direct naartoe. Een kind dat buiten bewustzijn raakt, ziet er vaak rustig uit, alsof het stil ligt of glijdt.
  • Afspraken vooraf. Spreek met de groep af dat niemand zonder jouw teken onder water gaat en dat iedereen na het bovenkomen naar de kant zwemt.
  • Ken het calamiteitenplan. Zorg dat je weet hoe het alarm in jouw bad werkt, wie de toezichthouder is en wat jouw rol is als er iets misgaat.

Als instructeur moet je zelf een kind van de bodem kunnen halen en weten wat je daarna doet. Daarvoor is er het certificaat Zwemmend Redden voor Zwembaden(ZRZ). Dat certificaat is ook een exameneis voor de afronding van CE3 Zweminstructeur. Je leert er onder meer een drenkeling van de bodem halen in minstens 2 meter diep water, hem op de kant brengen en samenwerken bij een calamiteit. Voor eerste hulp na een incident volg je een EHBO-cursus.

Fouten zien en bijsturen

Bij onder water zwemmen zie je de meeste fouten aan de houding. Dit zijn de fouten die je het vaakst ziet. Kies steeds één punt om aan te werken:

  • Het kind drijft steeds omhoog. Het tilt het hoofd op of heeft de longen te vol. Zeg: "Kijk naar de bodem en blaas een paar belletjes."
  • Het kind zwemt scheef. Het kijkt opzij of gebruikt één arm meer dan de andere. Zeg: "Kijk naar de lijn op de bodem en trek met allebei je armen even hard."
  • Het kind komt te vroeg boven. Vaak uit spanning. Maak de afstand korter, zodat het wel lukt, en bouw dan weer op.
  • Het kind spartelt meteen na de afzet. Het neemt geen tijd om te glijden. Zeg: "Eerst lang worden en tellen tot drie, dan pas zwemmen."
  • Het kind houdt de ogen dicht. Dan ziet het het gat niet. Oefen weer in ondiep water met voorwerpen op de bodem die het moet aanwijzen.
  • Het kind komt tegen het zeil omhoog. Het gaat direct na het gat omhoog. Zeg: "Na het gat nog één slag, dan pas omhoog kijken."

Onder water komt je stem niet aan. Geef je aanwijzing dus aan de kant, vlak voor de volgende poging.

Onder water zwemmen in spelvorm

Met een spel durven jonge kinderen vaak meer onder water dan met een oefening. Houd bij elk spel de veiligheidsregels uit deze blog aan:

  • Schatten zoeken. Leg gekleurde ringen of steentjes op de bodem van het ondiepe bad. Het kind haalt ze één voor één op. Jij noemt de kleur.
  • Tunnel. In ondiep water staan kinderen met gespreide benen achter elkaar. Eén kind zwemt onder water door de tunnel van benen.
  • Onder de brug. Een drijvende stok of mat ligt op het water. Kinderen zwemmen eronderdoor en komen aan de andere kant boven. Gebruik een mat die een kind helemaal bedekt alleen als jij ernaast staat.
  • Raad wat ik zeg. In ondiep water, waar beide kinderen kunnen staan, gaan twee kinderen samen kopje onder. De een roept één woord, daarna komen ze allebei meteen boven en raadt de ander het woord. Zo oefenen ze uitblazen onder water.
  • Hoepelparcours. Verzwaarde hoepels staan rechtop in het ondiepe water, met een paar meter ertussen. Het kind zwemt onder water door één hoepel, komt boven, ademt rustig en gaat dan naar de volgende. Wil je het moeilijker maken, zet dan twee hoepels vlak achter elkaar, maar nooit verder uit elkaar dan de afstand die het kind al zeker haalt.

Laat geen spel uitlopen op wie het langst onder water blijft. Beloon wie het netjes doet, wie de ogen openhoudt of wie op de goede plek bovenkomt.

Met kleren aan onder water

Bij het diplomazwemmen doen kinderen een deel van de proeven met kleren aan. Voor diploma A en B is dat een shirt of blouse met lange mouwen, een lange broek, jurk of rok tot de enkels en schoenen met een echte zool (plastic, leren en sportschoenen mogen). Voor C komt daar een jas met lange mouwen bij. Kleding maakt onder water zwemmen zwaarder. Een kind glijdt minder ver, de armen bewegen stroever en schoenen maken de beenslag lastiger.

In het standaard examenprogramma zwemt een kind voor B met kleren aan onder een drijvend voorwerp door. Voor C gaat het met kleren aan 1 meter voor het zeil onder water en zwemt het door het gat. Oefen dat dus ook met kleren aan, en kijk in jouw examenprogramma welke proeven in kleding zijn. Begin in ondiep water, zodat een kind eerst kan voelen hoe anders het is. Laat het merken dat het met een goede afzet en rustige slagen ook dan door het gat komt.

De eis bij C, op een veilige plek bovenkomen, is bedoeld voor water buiten het zwembad. Denk aan een plas met een vlonder of een sloot met begroeiing. Leg kinderen uit dat ze bij twijfel beter nog een slag naar open water maken dan bovenkomen onder iets waar ze niet doorheen kunnen.

Veelgestelde vragen

Hoe ver moet een kind onder water zwemmen voor diploma A?

De NRZ-eis voor diploma A is dat een kind zich onder water kan oriënteren en ergens doorheen kan zwemmen. De afstand staat in het examenprogramma van de zwemschool. In het standaard examenprogramma van de NRZ ligt het gat op 3 meter van de kant en zwemt het kind er zonder boven te komen doorheen. Werkt jouw zwemschool met een goedgekeurd maatwerkprogramma, vraag dan welke proef daar geldt.

Is hyperventileren voor het onder water zwemmen gevaarlijk?

Ja. Door snel en diep te ademen blaas je koolstofdioxide af, waardoor de ademprikkel onder water later komt terwijl de zuurstof gewoon opraakt. Iemand kan dan onder water het bewustzijn verliezen zonder waarschuwing. Laat kinderen daarom één keer rustig inademen en organiseer geen wedstrijdjes in lang onder water blijven.

Moet een kind met een zwembril onder water leren zwemmen?

Een zwembril kan helpen om de eerste keren de ogen open te durven doen. Maar een kind dat onverwacht in het water valt, heeft meestal geen bril op. Oefen daarom ook zonder bril, zodat het kind merkt dat het ook zonder bril onder water kan kijken.

Welke slag gebruik je onder water?

Na een afzet of sprong glijdt een kind eerst gestrekt. Daarna gebruikt het meestal een schoolslagbeweging, met een armslag die doorloopt tot de dijen. Daarmee komt het onder water ver en kan het makkelijk bijsturen.

Wat doe je als een kind niet onder water durft?

Ga terug naar ondiep water, waar het kind altijd kan staan. Begin met de mond in het water en bellen blazen, daarna de neus en het hele gezicht. Gebruik spelletjes met voorwerpen op de bodem. Dwing een kind nooit onder water. Dat maakt de angst groter.

Hoe lang mag een kind onder water blijven?

Train niet op tijd. Kies een afstand die bij het kind past en laat het bovenkomen zodra die afstand gehaald is of zodra het zelf naar boven wil. Als instructeur weet je ongeveer hoe lang een oefening duurt en grijp je in als een kind niet op het verwachte moment bovenkomt.

Persoonlijk advies

Bij onder water zwemmen komt veel op jou als instructeur aan: goed kijken, rustig opbouwen en scherp toezicht houden. Dat oefen je in de opleiding Zweminstructeur ABC van Aqua Zuyd Academy, tijdens je stage met echte groepen kinderen. De theorie volg je online, het lesgeven leer je in het zwembad. Weet je nog niet welk traject bij je past? Neem contact met ons op, dan zoeken we het samen uit.

Bronnen

  • Eisen Nationaal Zwemdiploma A, B en C voor onder water zwemmen en bovenkomen, kledingeisen, standaard en maatwerk examenprogramma. Bron: allesoverzwemles.nl, pagina's Diploma A, B en C(Nationale Raad Zwemveiligheid, geraadpleegd 17 november 2026)
  • Gevaar van hyperventileren voor het onder water zwemmen: minder koolstofdioxide, latere ademprikkel, risico op bewustzijnsverlies. Bron: Cardiologie Centra Nederland, Bewust hyperventileren voor het onderwater zwemmen; verstandig of niet? (28 april 2023)
  • Shallow water blackout bij adem inhouden onder water en het advies om wedstrijdjes in adem inhouden te staken of alleen onder strikt toezicht te laten plaatsvinden. Bron: DuikeninBeeld, Verdrinken bij een zwembadtraining?, duikerarts Thijs Wingelaar (12 januari 2021)
  • Opbouw onder water zwemmen in fases, schoolslagbeweging onder water, zwemgat deels oprollen. Bron: Academie Zwemlesspecialist, Onder water zwemmen (geraadpleegd 17 november 2026)
  • Proeven onder water oriëntatie (gat op 3 meter na sprong bij A, duik en gat op 6 meter bij B en C, bovenkomen in een soort wak bij C) en survivalproeven in kleding bij B en C. Bron: Standaard examenprogramma Nationaal Zwemdiploma A, B en C, Examenregeling Nationale Zwemdiploma's (pdf via allesoverzwemles.nl, gelezen 17 november 2026)
  • Gat eerst op 1,5 meter in een eerdere lesfase. Bron: Zwemlesplan Molenkoog Texel (2024)
  • Inhoud certificaat Zwemmend Redden voor Zwembaden (drenkeling van de bodem halen in minstens 2 meter diep water, op de kant brengen, samenwerken bij een calamiteit) en exameneis voor de afronding van CE3 Zweminstructeur. Bron: aquazuydacademy.nl, Zwemmend redden (geraadpleegd 17 november 2026)

Wrikken zwemmen aanleren in de zwemles
door Aquazuyd Academy • 6 november 2026
Wat is wrikken, wat vraagt het Zwem-ABC en hoe leer je het kinderen aan? Uitleg en lesopbouw voor beginnende zweminstructeurs.
Watertrappelen aanleren in de zwemles
door Aquazuyd Academy • 5 november 2026
Hoe werkt watertrappelen, wat vraagt het Zwem-ABC per diploma en hoe leer je het kinderen aan? Uitleg voor (aspirant-)zweminstructeurs.
Meer posts